Opinie David Dessers, redacteur Leuven Centraal
maandag 26 mei 2008, door david dessers
Laten we maar meteen met de deur in huis vallen. Wat is het probleem met die oneliner en dooddoener waarmee we dit opiniestuk openden? 150 nationaliteiten leven in Leuven op een harmonieuze manier samen... Het probleem schuilt in de veralgemening. Je zit in Leuven met een goede 9.000 vreemdelingen op een totale bevolking van meer dan 90.000. In die oneliner scheer je al die allochtonen over dezelfde kam en wordt het zo voorgesteld alsof ze allemaal en zonder uitzondering in de armen van de stad gesloten worden. En dat terwijl er in Leuven, allicht méér dan waar ook in Vlaanderen, zeer grote verschillen bestaan tussen al die allochtonen en nieuwkomers...
Ten eerste heb je een grote aanwezigheid van ‘academische migranten’ in Leuven. Het gaat dan veelal om buitenlandse PHD-studenten, van wie een aantal een job heeft aan de universiteit. Het gaat om een typisch high-brow fenomeen in universiteitssteden en om een instroom van per definitie hooggeschoolde en intellectuele buitenlanders. Hun lot is niet altijd rooskleurig; sommigen raken niet aan een beurs, doen allerhande hondenjobjes of krijgen maar geen arbeidskaart vast voor hun partner. Maar door de band genomen gaat het om passanten, die een tijd in deze stad resideren en die behoorlijk zelfredzaam zijn. Het is het soort van migratie die eigen is aan een universiteitsstad en die ook tot een aanwezigheid van vele verschillende nationaliteiten leidt. Zo stijgt de Chinese aanwezigheid in Leuven met stip. En wees er maar zeker van dat die niet allemaal naar hier komen om een Chinees restaurantje te openen...
Daarnaast heb je hier allochtone gemeenschappen die het product zijn van de migratiegolven die ook andere Vlaamse steden hebben aangedaan; het gaat om Marokkanen, Turken of Koerden van wie reeds de tweede en derde generatie in deze stad opgroeit. De Marokkanen, met of zonder de Belgische nationaliteit, zijn daarbij de grootste groep. Omwille van een aantal sociaal-economische redenen is hun aantal niet zo groot als in sommige andere Vlaamse steden, waardoor je minder vormen van ‘concentratie’ hebt. Maar dat neemt niet weg dat deze allochtonen met vergelijkbare vormen van sociale achterstelling, racisme en glazen plafonds te maken krijgen als hun lotgenoten in andere steden. Zoals de Leuvens-Marokkaanse politica Fatiha Dahmani stelt; ook de derde generatie Marokkaanse jongeren tref je in grote getale aan in de technische en beroepsrichtingen van Leuven. Hun doorstroom naar het hoger onderwijs is miniem wat sociale promotie dan weer zeer bemoeilijkt. Een probleem dat ook schepen Mohamed Ridouani probeert aan te pakken. Deze allochtone jongeren krijgen ook in onze stad af te rekenen met vormen van diepgeworteld en ingeburgerd racisme. De cafés op de Oude Markt die Noord-Afrikaanse jongeren weigeren omwille van racisme zijn al jarenlang gekend. En ondanks een wet op het racisme worden ze niet gesloten...
Tot slot heb je de donkerste kant van migratie in Leuven, de mensen zonder papieren. Officieel wonen er maar een dikke 200 kandidaat-vluchtelingen in Leuven. Maar dat gaat dan enkel om de mensen in procedure die volgens het spreidingsplan in Leuven verblijven. Iedereen weet dat er nog wel wat andere mensen in procedure aanwezig zijn en dat er allicht nog enkele honderden extra uitgeprocedeerden – mensen zonder papieren - in deze stad wonen. Ook hier weer: dat is onvergelijkbaar met de aanwezigheid van mensen zonder papieren in bepaalde wijken in andere Vlaamse steden. Maar het gaat wel om inwoners van onze stad, die elke Leuvenaar allicht dagelijks kruist in één of andere straat. Zij zonder papieren zijn volledig rechtenloos en ze hebben dan ook geen verweer tegen de bruutste vormen van huisjesmelkerij of arbeidsuitbuiting. En dan is Leuven ook hier weer niet de kwaadste stad; heel wat mensen zonder papieren werken in de Leuvense horeca – in de keukens en achterkamertjes wel te verstaan – maar zonder twijfel zijn er een aantal uitbaters die daar nog relatief correct mee omspringen. Het neemt niet weg dat ook de grofste misbruiken bestaan. Als je praat met Leuvense activisten die het opnemen voor deze mensen hoor je de ongelooflijkste verhalen – vaak ‘off the record’. Dat gaat dan over bekende feestzalen uit de regio waar er aan de lopende band trouw- en andere feesten plaatsvinden en waar voetbalploegen mensen zonder papieren worden opgetrommeld om tussen twee feesten in de rommel op te kuisen. De ene keer worden ze slecht betaald, de andere keer gewoon niet. Protest? Ho maar, of we geven jullie aan bij de politie! Die mensen lieten de jongste jaren geregeld van zich horen via kerkbezettingen en hongerstakingen. Maar op zo’n momenten schittert het Leuvense stadsbestuur door totale afwezigheid. En wij weten ook wel, een stadsbestuur kan geen verblijfsvergunningen uitdelen of wat dan ook beslissen op dat vlak. Maar is een rol als bemiddelaar op dergelijke momenten dan echt onmogelijk?
Gebeurt er dan niets op het vlak van diversiteitsbeleid in deze stad of is er helemaal geen evolutie merkbaar? Zeker niet. Tegenover de periode van de laatste CVP-burgemeester van Leuven werden er zeker stappen vooruit gezet. Meer nog, sinds de laatste gemeenteraadsverkiezingen zetelen er toch al vier allochtone gemeenteraadsleden in de raad, waarvan er één –Mohamed Ridouani – schepen is en zelf uit een allochtone zelforganisatie komt. De schepen neemt ook een aantal verheugende initiatieven, zoals het veel besproken buddy-project dat iets wil doen aan die gebrekkige doorstroom van allochtone jongeren naar het hoger onderwijs. Maar het neemt niet weg dat Leuven nog een lange weg heeft af te leggen inzake diversiteitsbeleid.
Elke progressieve Leuvenaar was allicht opgelucht toen bleek dat de Leuvense gemeenteraad het voorstel voor een hoofddoekenverbod bij het stadspersoneel overtuigend wegstemde. Alleen was een vaststelling in de marge van dat debat toen misschien het meest veelzeggend: in Leuven werkt er helemaal geen enkele allochtone vrouw met een hoofddoek bij de stadsdiensten. Meer nog: ook bij de politiediensten volstaat een vergrootglas niet om er één Leuvenaar met allochtone roots te vinden. Dat zegt misschien nog het meest over het diversiteitsbeleid in Leuven: 150 verschillende nationaliteiten die zeer harmonieus samenleven. Maar voor allochtone werknemers van de stad kom je onvermijdelijk uit bij de... straatvegers. En ze doen dat goed