Is fair trade discriminerend?
Eind september stuurde het projectteam duurzame consumptie van het Netwerk Duurzaam Leuven een brief naar de Europese commissarissen De Gucht, Spidla en Mc Creevy. In de brief uitten een heleboel Leuvense middenveldorganisaties maar ook het stadsbestuur hun bekommernis in verband met een ontwerptekst van de Europese Commissie over fair trade in openbare aanbestedingen. Citaat: "Het baart ons zorgen dat voorgesteld wordt dat de overheden zelf bepaalde fairtradecriteria 'uitkiezen' tijdens de aanbestedingsprocedure." Volgens het projectteam is fair trade een pakket van criteria, waar je niet zomaar naar eigen goeddunken enkele criteria kan uitpikken. Het projectteam vreest dus dat het begrip fair trade op die manier uitgekleed wordt. De commissie stuurde een vriendelijk antwoordje maar noemt fair trade in aanbestedingen 'discriminerend'.
Exact één maand hebben de commissarissen nodig gehad om een antwoord te formuleren op de vraag uit Leuven. De Leuvense brief werd ondermeer ondertekend door het Leuvens stadsbestuur en organisaties als Oxfam-Wereldwinkels, Miel Maya Honing, Fair Trade Original, Bond Beter Leefmilieu, Voedselteams en anderen.
Fair trade is een pakket van criteria
We citeren nogmaals uit de brief: "Het baart ons zorgen dat in het ontwerp van Leidraad van de Europese Commissie voorgesteld wordt dat de overheden zelf bepaalde fairtradecriteria 'uitkiezen' tijdens de aanbestedingsprocedure. Wij zijn ervan overtuigd dat dit het werk zou ondermijnen dat lokale overheden hebben verricht door fair trade aan te wenden als een uitgebreid instrument voor duurzame ontwikkeling en armoedebeperking. Fair trade is een 'pakket' van criteria, en al deze criteria moeten vervuld zijn opdat het product beschouwd zou kunnen worden als fair trade."
De Leuvense organisaties voegen er nog aan toe dat ze niet zouden willen dat de Europese Commissie de EU-regels voor openbare aanbestedingen restrictief interpreteert en hen zo zou verhinderen om fair trade te ondersteunen als een uitgebreid concept dat gericht is op de nakoming van engagementen tegenover armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling. Klare en stevige taal dus, aan het adres van de Europese Commissie.
Een discriminerende eis
Die blaast in haar antwoord een beetje warm en koud tegelijk en blijft uiteindelijk bij haar punt. De commissarissen beginnen met te "verzekeren" dat de commissie positief staat ten opzichte van het toestaan van verschillende duurzaamheidscriteria in overheidsopdrachten. Desalniettemin besluit de commissie: "Echter, de Europese aanbestedingsregels zijn gebaseerd op non-discriminatie en vrij verkeer van goederen en diensten. Daarom is het niet mogelijk om aanbestedende diensten toe te staan te bepalen dat de producten die zij beogen te kopen een specifiek duurzaamheidslabel of- certificaat hebben, zoals fair trade. Een dergelijke eis zou discriminerend zijn aangezien het de mogelijkheid van aanbieders om in te schrijven op de opdracht zou beperken of uitsluiten terwijl hun producten wellicht aan dezelfde of vergelijkbare duurzame handelsnormen voldoen of een ander duurzaamheidscertificaat dragen."
Eigenlijk stellen de drie commissarissen dus dat het faitradelabel te beperkend is om te kunnen gebruiken in het kader van openbare aanbestedingen en zien zij blijkbaar een heleboel producten die aan dezelfde normen zouden voldoen maar niet over het fairtradelabel zouden beschikken. Vooral dat laatste is opmerkelijk, gezien het toch sterk zou verbazen dat pakweg een koffiemerk dat niet Max Havelaar-gelabeld is en ook niet de ambitie heeft om dat label binnen te halen, toch aan dezelfde duurzame handelsnormen zou voldoen.
Tegelijkertijd kan je enkel vaststellen dat het aanbod aan fair trade steeds uitgebreider wordt en dat steeds meer gewone bedrijven ook een fairtradeassortiment willen aabieden. De tijd dat een overheid automatisch bij Oxfam-Wereldwinkels uitkwam indien ze faire koffie wilde schenken ligt al lang achter de rug. Maar overheden hebben in de ogen van de commissie het recht dus niet om de lat hoog te leggen en in aanbestedingen resoluut fair trade voorop te stellen. Benieuwd of die discussie nog een staartje krijgt.
